BLOG

Cukrzyca

Cukrzyca - co to oznacza?

Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, która charakteryzuje się zwiększonym stężeniem glukozy we krwi (tzw. hiperglikemią). Jest to wynik zaburzeń wydzielania lub działania insuliny.

U zdrowych osób we krwi znajduje się stale pewna ilość glukozy (prawidłowe stężenie na czczo powinno wynosić 60-99mg/dl). Jest to regulowane wyrzutami insuliny – hormonu wydzielanego przez komórki β wysp trzustkowych. Jeśli nasz organizm prawidłowo reaguje na ten hormon, stężenie glukozy jest prawidłowe.

Jak to wygląda w przypadku cukrzycy?

Cukrzyca typu 1 charakteryzuje się całkowitym brakiem insuliny. Jest to spowodowane zniszczeniem aparatu wyspowego trzustki w procesie autoimmunologicznym - organizm sam atakuje i niszczy własne komórki trzustki po zadziałaniu czynnika wyzwalającego, np. wirusów, bakterii lub czynnika pokarmowego. Charakterystyczne dla tego procesu jest pojawienie się we krwi przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom wysp trzustkowych. Prowadzi to do stopniowej utraty możliwości wydzielniczych komórek β i zaniku wydzielania insuliny. Następnie następuje krótkotrwałe upośledzenie tolerancji glukozy (tzw. stan przedcukrzycowy) aż dochodzi do jawnej cukrzycy. W tym przypadku warunkiem przeżycia chorego jest przyjmowanie insuliny. Występowanie tego typu cukrzycy jest zazwyczaj uwarunkowane genetycznie.

Cukrzyca typu 2 wiąże się z narastającą insulinoopornością, która z reguły o wiele lat poprzedza wystąpienie jawnej cukrzycy. W tym okresie komórki β trzustki, w odpowiedzi na spadek wrażliwości na insulinę, reagują zwiększonym wydzielaniem tego hormonu. Z czasem funkcja komórek β ulega upośledzeniu, ponieważ wytworzenie ilości insuliny niezbędnej do utrzymania prawidłowej glikemii
(tj. stężenia glukozy we krwi) staje się niemożliwe. Taki stan prowadzi do powstania narastającej hiperglikemii (stale utrzymującego się podwyższonego stężenia glukozy we krwi) i następnie do jawnej cukrzycy. Początkowo cukrzycę typu II można kontrolować lekami doustnymi, ale już w końcowej fazie rozwoju upośledzenia trzustki choremu należy podawać insulinę.

Osoby obarczone zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu II

- o niewłaściwych nawykach żywieniowych,

- z nadwagą (BMI > 25kg/m2),

- o niskiej aktywności fizycznej

- obciążone genetycznie (rodzice, rodzeństwo lub dziadkowie chorujący na cukrzycę),

- kobiety z przebytą cukrzycą ciążową,

- kobiety, które urodziły dziecko o masie ciała > 4kg,

- kobiety z zespołem policystycznych jajników,

- z nadciśnieniem tętniczym (≥140/90 mm Hg),

- z hiperlipidemią (stężenie frakcji „dobrego” cholesterolu HDL<40mg/dl lub stężenie trójglicerydów TG>250mg/dl),

- z upośledzoną tolerancją glukozy,

- z chorobą układu sercowo-naczyniowego,

- z grupy środowiskowej lub etnicznej częściej narażonej na cukrzycę.

Symptomy wskazujące na możliwość rozwijania się cukrzycy (objawy hiperglikemii)

- chudnięcie,

- wzmożone pragnienie,

- wielomocz (oddawanie dużych ilości moczu),

- osłabienie,

- zmiany ropne skóry,

- stany zapalne narządów moczowo-płciowych,

Co mówi nam stężenie glukozy?

- prawidłowa glikemia: 60-99mg/dl na czczo,

- nieprawidłowa glikemia: 100-125mg/dl na czczo,

- nieprawidłowa tolerancja glukozy: 140-199mg/dl po 2 godzinach po doustnym podaniu glukozy (test tolerancji glukozy wg WHO),

- stan przedcukrzycowy: nieprawidłowa glikemia lub nieprawidłowa tolerancja glukozy,

- cukrzyca:

      * występowanie glikemii ≥ 200mg/dl i objawów hiperglikemii lub
      * dwukrotna glikemia na czczo ≥ 116mg/dl lub
      * glikemia po 2 godzinach po podaniu glukozy ≥ 200mg/dl

Powikłania cukrzycy

- oczne (retinopatia) – zaburzenia widzenia, porażenie nerwów czaszkowych, zaburzenia refrakcji (krótko-, daleko-wzroczność, astygmatyzm), zaćma a nawet utrata wzroku,

- nerkowe (nefropatia) – niewydolność nerek, w stanach krytycznych konieczne jest dializowanie,

- neuropatia bólowa – zaburzenia w odbieraniu wrażeń dotykowych rąk i nóg, bolesne skurcze mięśni, osłabienie siły mięśniowej, omdlenia, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, zaburzenia wzwodu, suchość pochwy, a także tzw. stopa cukrzycowa (zniekształcenie stopy i zaburzenia czucia sprzyjające zmianom w mięśniach i kościach, doprowadzając nawet do martwicy),

- choroba niedokrwienna serca (prowadząca do zawału serca),

- choroby tętnic (niedokrwienie i martwica kończyn dolnych),

- choroby tętnic mózgowych (udar mózgu),

- ostre powikłania: kwasica i śpiączka ketonowa (śmiertelność w 5%), nieketonowa hiperglikemia hiperosmotyczna (śmiertelność w 15%), kwasica mleczanowa (śmiertelność w 50%).

W cukrzycy mamy często do czynienia z współwystępującymi zaburzeniami metabolicznymi, które jeśli występują wszystkie razem mówimy o tzw. zespole metabolicznym.

Kryteria rozpoznania zespołu metabolicznego:

- otyłością brzuszną (obwód pasa: u mężczyzn>102cm, u kobiet>88cm),

- nadciśnieniem (≥135/85 mm Hg),

- dyslipidemią (trójglicerydy TG≥150mg/dl, cholesterol HDL: u mężczyzn<40mg/dl,
u kobiet<50mg/dl),

- glukoza na czczo≥110mg/dl.

Leczenie cukrzycy

- leczenie dietetyczne,

- aktywność fizyczna,

- leczenie farmakologiczne (doustnymi lekami regulującymi gospodarkę węglowodanową i/lub insuliną),

- edukacja.

Leczenie dietetyczne w cukrzycy:

Dieta chorego na cukrzycę nie różni się zbytnio od diety osoby zdrowej. W obu przypadkach powinny być zachowane zasady zdrowego żywienia. Wartość energetyczna diety osób z nadwagą powinna być o 30% niższa (200-500kcal na dobę). Masa ciała powinna być zmniejszana systematycznie i umiarkowanie.

Zasady zdrowego żywienia

- zachowanie umiaru w jedzeniu, dzięki czemu nie dopuszczamy do nadwagi,

- różnorodność spożywanych produktów i potraw,

- jedzenie owoców i warzyw do każdego posiłku (5 porcji dziennie),

- ograniczenie spożycia tłuszczów, zwłaszcza zwierzęcych i produktów o dużej zawartości cholesterolu,

- ograniczyć spożycie słodyczy i cukru,

- źródłem węglowodanów powinny być produkty zbożowe, nie przetworzone, nieoczyszczone,

- mięso jeść z umiarem,

- nabiał wybierać odtłuszczony,

- ograniczyć spożycie soli,

- unikanie alkoholu.

 

Responsive image